Kıdem Tazminatı Hak Etme Koşulları Nelerdir?

İşçilerin ve işverenlerin yasal haklarının korunması amacı ile 4857 sayılı İş Kanunu’nda tüm şartlar ve uygulamalar detaylı olarak belirtilmiştir. İş dünyasında etkin bir düzenleme sağlayan 4857 sayılı İş Kanunu’nun ve 1475 sayılı Kanunu’nun yürürlükte olan 14.maddesi kapsamında kıdem tazminatı hakkı ile ilgili detaylarda net olarak belirlenmiştir. Çalışanların, işyerindeki iş sözleşmesinin belirli süre sonra fesih edilmesi ya da emeklilik gibi nedenlere bağlı olarak iş sözleşmesinin sona erdirilmesi halinde işveren tarafından işçiye topluca ödenen para şeklinde bir açıklaması bulunmaktadır.

Kıdem Tazminatı Nedir?

Günümüzde iş dünyasında işçiler arasında en fazla tartışılan konulardan birisi de kıdem tazminatıdır. Özellikle de 2018’ in son yarısında yapılan değişiklikler ile birlikte kıdem tazminatı hakkı fazlasıyla tartışmalı bir konu haline geldi. Bu haktan yararlanılıp, yararlanılmayacağını anlayabilmek için öncelikli olarak kıdem tazminatı nedir onun bilinmesi gerekiyor. Kıdem tazminatı, çalıştığı işyerinden ayrılmak isteyen, daha iyi çalışma koşullarında iş fırsatları olan ya da emeklilik nedeni ile iş sözleşmesi sona erdirilecek işçiler kıdem tazminatı hakkından faydalanabilmektedir. Ancak İş Kanunu kapsamında kıdem tazminatına hak kazanabilmek için işçilerin oluşturmaları gereken belirli şartlar bulunmaktadır. Bu durumda kıdem tazminatı hak etme koşulları neler şeklinde bir sorunun gündeme gelmesine neden oluyor.

Kıdem Tazminatı Hak Etme Koşulları

Tüm iş dünyası hak ve uygulamalarına ilişkin konularda olduğu gibi kıdem tazminatı hak etme koşullarının net olarak belirlenebilmesi için 4857 İş Kanunu’nun ilgili maddelerine ve 1475 sayılı kanunun 14.maddesine bakılması gerekmektedir. Öncelikli olarak bir işçinin kıdem tazminatını hak edebilmesi için aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıllık çalışma süresi koşulunu sağlaması gerekiyor. Yani 1 yıldan daha az süreyle aynı işveren altında çalışan işçiler için kıdem tazminatı hakkı bulunmamaktadır. Bu kapsamda İş Kanunu’nun ilgili maddelerine göre işçilerin kıdem tazminatı hakkını kazanabilmeleri için sahip olmaları gereken koşullar;

  • İş sözleşmesinin işçinin kendi isteğiyle sonlandırılmaması gerekir. Yani iş sözleşmesi ya işveren tarafından ya da kendiliğinden sonlanmalıdır.
  • İşçinin kendi isteği ile ayılması durumunda ise kıdem ayrılma sebebinin mutlaka İş Kanunu’nun 25.maddesinin B bendinde yer alan ‘ahlak ve iyi niyet’ kurallarına aykırı eylemlerde bağlı olmaması gerekmektedir. Bu tip ayrılışlarda kıdem tazminatı hakkı elde edilemez.
  • Aynı şekilde iş sözleşmesinin işveren tarafından fesih edilmesi durumunda da fesih nedeninin işçinin İş Kanunu’nda belirtilmiş olan ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlarda bulunması olmaması gerekmektedir. Aksi halde yine kıdem tazminatı hakkından faydalanamaz.
  • Türkiye Cumhuriyeti’nde her erkek vatandaşın asli vatani görevi olan askerlik görevini icra etmek amacı ile 1 yıldan uzun süredir çalışmakta olduğu iş yerinden ayrılış gerçekleştirmek durumunda kalması halinde kıdem tazminatı hakkı doğmaktadır.
  • İstihdamda daha fazla yer verilmesi amacı ile çalışmaların gerçekleştirildiği kadın çalışanların, çalıştıkları süre içerisinde evlilik gerçekleştirmeleri ve bu değişen yaşam standartları nedeni ile çalışmama/çalışamama durumunun meydana gelmesi halinde kıdem tazminatı hakkından yararlanarak 1 yıldan uzun süre çalıştığı işyerinden kıdem tazminatı alarak, iş akdini sonlandırabilir. Ancak kadın çalışanların kıdem tazminatı hakkını bu sebeple kullanabilmeleri için evlilik tarihinden en geç 1 yıl içerisinde iş akdini sonlandırmalıdır.
  • İşçinin, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) emeklilik şartlarını yerine getirmesiyle hak kazandığı emekliliği için iş akdinin sonlandırması durumunda da 1 yıldan uzun süredir çalıştığı işyerinden kıdem tazminatı alarak, ayrılma hakkına sahip olabiliyor.
  • İşçinin, Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından belirlenmiş olan emeklilik şartlarından ‘sigortalılık süresi’ ve ‘prim ödeme gün sayısı’ şartlarını tamamlamış olup, sadece ‘emeklilik yaşı’ şartını bekliyorsa kendi isteğiyle işten ayrılması durumunda kıdem tazminatı alabilmektedir. Yani işçinin SGK’ nın belirlediği 15 yıllık hizmet süresini ve 3600 prim gün sayısını tamamlamasına bağlı olarak iş sözleşmesini kıdem tazminatı hakkı kazanarak, sonlandırabilmesi mümkündür.
  • İşçinin iş kazası ya da sağlık sorunları dolayısı ile hayatını kaybetmesine bağlı olarak otomatik şekilde kendiliğinden sonlanan iş akdinde de kıdem tazminatı hakkı doğar. Bu durumda vefat eden işçinin hak kazandığı kıdem tazminatı hak sahipleri ve yasal varisleri tarafından alınabilir.
  • İşveren tarafından SGK’ ya eksiksiz ve güncel olarak bildirilmesi gereken işçinin çalışma günlerinin eksik bildirilmesi durumunda işçinin kendi isteğiyle iş akdini sonlandırma hakkı bulunur. Bu tip bir iş akdi sonlandırması durumunda da işçinin kıdem tazminatı hakkı doğar.

Şeklindedir. Bu şartların dışında mevcut 1475 sayılı İş Kanunu’ nun 14.maddesinde belirlenmiş olan ‘malullük aylığı almak’ amacı ile işçinin iş akdini sonlandırması halinde de kıdem tazminatı hakkını oluşturur. Aynı şekilde yaşlılık aylığı alabilmek amacı ile emeklilik yaşı koşulu haricindeki ‘sigortalılık süresi’ ve ‘prim ödeme gün sayısı’ şartlarını tamamlamalarından sonra kendi istekleri ile işten ayrılmaları durumunda da işveren tarafından kıdem tazminatı ödemesi yapılması yükümlülüğü bulunmaktadır. 2019 İş Kanunu kapsamında belirlenmiş olan bu maddelerdeki koşulları sağlayan çalışanlar, çalışma sürelerine göre yapılan kıdem tazminatı hesaplama üzerinden değişken oranlarda kıdem tazminatı alabilmektedir.

Kıdem Tazminatı Hakkı Nasıl Hesaplanır?

Günümüzde İş Kanunu kapsamında kıdem tazminatı hesaplama detayları da belirlenmiştir. Buna göre işçinin kıdem tazminatı hakkı kazanacak şekilde iş sözleşmesinin sona erdirmesi/erdirilmesi halinde işçiye her tam yıl için 30 günlük brüt ücret tutarında kıdem tazminatı ödemesi yapılmaktadır. Bunun dışında 1 yıldan artan sürelere ilişkin hesaplama yapılarak, bu hesaba dahili sağlanmaktadır. İş Kanunu’na göre kıdem tazminat hesaplaması yaparken işçinin aldığı ücretin haricinde, yapılan tüm düzenli para ve para ile ölçülebilen menfaatlerin brüt tutarlarının da göz önünde bulundurulması gerekir. Buradaki para ile ölçülebilen menfaatler ise yol parası, yemek parası, düzenli ikramiye ödemeleri vb. ödemeler şeklindedir. Bunun dışında kıdem tazminatı tutarı, iş akdinin sona erdirildiği tarihte resmi olarak uygulanan tavan kıdem tazminatı tutarı ile sınırlandırılmıştır.

Bu kapsamda da belirtilen yıllık ödenebilecek en yüksek kıdem tazminatı tutarı için 2019 kıdem tazminatı tavan miktarı 6. 017,60 TL olarak belirlenmiştir.  Bu kıdem tazminatı tutarı 30.06.2019 tarihine kadar geçerlidir. Yani yılın ikinci yarısı için uygulanacak 2019 kıdem tazminatı tavan miktarı daha sonra açıklanacaktır. Kıdem tazminatının, Devlet Memurları Kanunu’na bağlı olan en yüksek devlet memurunun yıllık ödenecek minimum emekli ikramiyesi tutarı üzerinden gerçekleştirilen hesaplama ile kıdem tazminatı tavanı belirlenmektedir. Bu doğrultuda da 2019 kıdem tazminatı tavanı hesaplaması için; ‘Aylık gösterge*aylık katsayı’, ‘ek gösterge*aylık katsayı’, ‘kıdem aylığı toplam göstergesi*aylık katsayı’, ‘taban aylık göstergesi*taban aylık katsayı’ ve ‘en yüksek devlet memuru aylığının brüt tutarının her devlet memurunun kendi ek göstergesine göre değişkenlik gösteren oranına denk gelen tutar verileri kullanılmaktadır. Bu veriler ışığında kıdem tazminatı hakkınızı koruyabilmek ve yüksek kıdem tazminatı alabilmek için gerekli şartları sağlamaya dikkat etmelisiniz. Özellikle de şartların haricinde zamanaşımı vb. hatalı bilgiler nedeni ile yapılacak işlemler sürecin uzamasına ve hatta olumsuz şekilde sonuçlanmasına neden olabilir. Bu yüzden mutlaka önceden detaylıca araştırma yapmalısınız.

Bu Yazı İçin Ne Düşünüyorsun?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

  1. Kıdem Tazminatı Hak Etme Koşulları Nelerdir? için yorumda bulun

    Kıdem Tazminatı Hak Etme Koşulları Nelerdir? için henüz bir yorumda bulunulmamış! Hemen üst alanda bulunan formu kullanarak Kıdem Tazminatı Hak Etme Koşulları Nelerdir? için ilk yorumu yapabilirsin.