Genel

Fazla Mesai Nasıl Hesaplanır?

Modern ekonomi sisteminin temel taşını işçiler oluşturuyor. Üretim ve hizmet sektörlerinde hedeflerin en doğru şekilde yerine getirilebilmesi için başarılı ve dinamik bir işveren ve işçi ilişkisine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu nedenle de modern toplum yaşantısının oluşturduğu standartlar gereği İş Kanunu adı altında işveren ve işçi arasındaki tüm hakların yasal güvenceleri sağlanmıştır. Yani günümüz modern iş sisteminde işveren ve işçi taraflarının kendi haklarını en iyi şekilde koruyabilmeleri amacı ile tüm iş dünyasındaki koşullar İş Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. Bu çerçevede de işçilerin hem fiziksel sağlık, hem ruhsal sağlık hem de sosyal ilişkileri açısından modern çağda sınırlandırılmış olunan çalışma süreleri bulunmaktadır. Yani bir işvereninin, işçisinin haftalık ne kadar süreyle çalıştırabileceği İş Kanunu kapsamında düzenlenmiştir. İş Kanunu dahilinde günümüzde haftalık çalışma süresi üzerinde olacak tüm çalışmalar fazla mesai kapsamına girmektedir. Yani işçinin, İş Kanunu’ nunda belirlenmiş olan haftalık çalışma süresini aşan çalışma sürelerine ilişkin olarak fazla mesai ücreti alabilme hakkına sahip olabilmektedir.

Bir işyerinde işçinin haftalık çalışma süresi limitini geçen tüm çalışmaları fazla mesai olarak tanımlanmaktadır. Bu çerçevede de İş Kanunu’na gire normal mesai sürelerine ilişkin işverenden ücret ödemesi alan bir işçi, haftadaki fazla çalışma sürelerine ilişkin fazla mesaileri içinde ücret alma hakkına sahiptir. Ancak günümüzde oldukça sık şekilde işveren ve işçi ilişkilerinde görülen fazla mesaiye ilişkin pek fazla bilgi sahibi olunmuyor. Bu neden ile de günümüzde hem işverenler hem de özellikle işçiler mevcut olan durumdaki yasal haklarını bilmediklerinden çok önemli yasal hak güvencelerinden faydalanabilme imkanına sahip olamıyor. Bu nedenle de günümüzde İş Kanunu kapsamında sınırları belirlenmiş olan fazla mesai ile ilgili olarak tüm detayların bilinmesi modern iş dünyası yaşantısında oldukça büyük bir önem taşımaktadır.

Fazla Mesai Nedir?

Temel olarak Arapça’dan dilimize girmiş bir kelime olan mesai tam olarak çalışma manasını taşımaktadır. İş Kanunu’nda da işçinin fazla mesaisi kavramına fazla çalışma tanımlaması getirilmektedir. Günümüz modern çalışma yaşantısı koşullarının oluşturmuş olduğu önemli değişkenler hem işveren hem de işçi açısından önemli sürprizler oluşturmasına neden oluyor. Özellikle de ortaya çıkan ilave ve daha yoğun üretim ya da hizmet sunumu işçinin fazla mesai yapması gerekliliğine sahip olmasına neden oluyor. Bu nedenle de İş Kanunu kapsamında belirlenmiş olan haftalık çalışma süresi limiti olan 45 saatin üzerinde bir çalışma gerçekleştirilmesi fazla mesai oluşumuna neden olmaktadır. Yani haftalık 45 saatlik çalışma süresi limitine sahip olan işçilerin 50 saat çalışmaları durumunda 5 saatlik dilim doğrudan fazla mesai kapsamına girmektedir.

Türkiye’ de fazla mesai durumunun oluşturduğu koşullar, haklar ve uygulamalar ile ilişkili tüm bilgiler 4857 sayılı İş Kanunu’ nun 41.maddesi altında düzenlenmiştir. Bununla birlikte yine 4857 sayılı İş Kanunu’ nun fazle mesainin gereklilik teşkil eden halleri ile ilgili olan tüm düzenlemeler ise 42. Maddesi ile 43. Maddesi kapsamında yer almaktadır. Bu kanun maddeleri dışında iş dünyasında işveren ve işçi arasında ortaya çıkan yeni ihtiyaçlara yanıt verebilmek amacı ile de özel yönetmeliklerde düzenlenebilmektedir. Bunlardan en önemlisi de 06.04.2004 tarihli Resmi Gazete’ de de yayımlanmış olan İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’ yönetmeliği gösterilmektedir.

Modern işveren ve işçi sözleşmeleri dahilinde çalışma koşullarının her bir detayı net olarak belirlenmektedir. Bu kapsamda da iş sözleşmesi oluşturulur ki, işçi ve işveren haftalık çalışma süreleri dahilinde belirli bir ücret ödemesi konusunda anlaşma gerçekleştirir. İşveren ve işçi arasında işe başlama sürecinde oluşturulan iş sözleşmesinde belirlenmiş olan iş ücreti miktarı, İş Kanunu’nu kapsamında düzenlenmiş olan haftalık maksimum çalışma süresi limitine kadar olan çalışmayı kapsamına almaktadır. Bu çerçevede de Türkiye’ de aktif olarak uygulanan İş Kanunu kapsamında ilgi duruma ilişkin olarak işçilerin, işverenler tarafından haftada en fazla çalıştırabilecekleri süreleri belirlenmiştir. Buna göre haftalık 45 saatlik dilimin üzerinde çalışma gerçekleştirilemez. Aynı şekilde de işe başlama sürecinde oluşturulan iş sözleşmesinde belirlenmiş olan çalışma ücreti İş Kanunu’nda bulunan 45 saatlik dilime kadar olan kısmı kapsamına almaktadır. Bu gibi etkenler dolayısı ile de günümüzde toplum genelinde çıplak ücret ya da asıl ücret gibi kavramlar ile nitelendirilen ücret, haftalık 45 saatlik çalışmayı kapsamına alıyor. İş Kanunu’na göre de bu sürenin üzerindeki çalışmalar fazla mesai kapsamında bulunur. İş Kanunu’na göre bu fazla çalışma süreleri için işveren tarafından işçiye ayrıca bir ödeme yapması gerekliliği bulunmaktadır.

Türkiye’ de aktif olarak uygulanan İş Kanunu’na göre fazla çalışma süresine ilişkin benzer bir kavrama daha yer verilmektedir. Buna göre Türkiye’de fazla sürelerle çalışma olarak farklı bir fazla süresi kapsamı bulunmaktadır. İş Kanunu kapsamında bulunan fazla sürelerle çalışma durumu temel olarak yine kanun kapsamında belirlenmiş olan haftalık çalışma süresi limiti altında bir çalışma süresinin iş sözleşmesi ile karara bağlanmış olmasıyla birlikte bu sürenin üzerinde bir çalışmanın gerçekleştirilmesi ve bunun yasal çalışma süresi limitine kadar olan kısmını belirtmektedir. Örneğin işçi ile işveren arasındaki iş sözleşmesinde haftalık çalışma süresi 30 saat olarak belirlenmiş ise yasal çalışma süresi sınırı olan 45 saate kadar olan 15 saatlik dilim fazla sürelerle çalışma kapsamında bulunmaktadır.

Fazla Çalışma Ücreti Hesaplama

4857 sayılı İş Kanunu’na göre fazla çalışma ücreti yani 45 saati aşan sürelerdeki çalışmanın ücreti saatlik çalışma ücreti 50% zamlı olarak uygulanır. Yani işveren ve işçi arasındaki olağan iş sözleşmesinde işveren tarafından işçinin her bir saatlik çalışması için ödeyeceği ücretin yarısı düzeyinde zamlı olarak uygulanmaktadır. Örneğin saatlik çalışma süresi 10 TL olması durumunda her fazla mesai saatine ilişkin olarak fazla çalışma ücreti hesaplama işlemi 15 TL üzerinden gerçekleştirilir.

Daha detaylı bir örneklendirme ile işlemin daha basit bir şekilde anlaşılabilmesi mümkündür. Bu kapsamda da fazla çalışma ücreti hesaplama işlemi için haftalık 45 saatlik yasal sınırın üzerine çıkarak, haftalık toplamda 50 saatlik bir çalışma gerçekleştirilmiş ise bu durumda ilk olarak çalışanın saatli ücret miktarının belirlenmesi gerekiyor. Örneğin 2500 TL’ lik bir aylık kazancı olan işçinin saatlik ücreti hesaplama işlemi için öncelikle 30 günlük çalışma süresinin saatlik bazdaki değeri olan 225 saate bölünmesi gerekliliği bulunmaktadır. Bu durumda da 2500 TL / 225 Saate bölündüğünde işçinin saatlik çalışma ücret 11,11 TL olarak belirlenir. Bu işlemin ardından İş Kanunu’na göre fazla mesai ücreti hesaplama işlemleri için saatlik ücretin 50% oranında zamlı hali uygulandığından saatlik ücretin 1.5 ile çapılması gerekir. Bu nedenle de 11,11 TL’ nin 1.5 ile çarpımında 16,66 TL fazla mesai saatli ücreti ortaya çıkartılabilir. İşçinin haftalık 50 saatlik bir çalışma süresi olduğuna örnek verdiğimizden yasal süre olan 45 saatten 5 saat fazla olduğu için bu işçinin alacağı fazla mesai ücreti 5 * 16,66 = 83,3 TL olarak belirlenmektedir.

Günümüzde fazla mesai ücreti hesaplama işlemleri İş Kanunu’nda yer alan fazla sürelerle çalışma için ücret hesaplamalarında 45 saatlik dilim ile iş sözleşmesinde özel olarak belirlenen çalıma süresi aralığı için uygulanmaktadır. Aynı zamanda da bu fazla sürelerle çalışma için İş Kanunu’nda uygulanan ücretlendirme 25% oranında zamlıdır. Yani fazla mesai ücreti için 50% olurken, fazla sürelerle çalışmada saatlik çalışma ücretinin 25% oranında zamlı hali saatlik olarak uygulanır.

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı